Bài cuối của series, dùng một dự án thật để áp dụng mọi thứ ở ba bài trước: làm 41 video YouTube Shorts, mỗi video 3 phút. Video đầu giới thiệu Genrich Altshuller và kỹ năng sáng tạo, 40 video sau mỗi video một nguyên tắc (thủ thuật) sáng tạo cơ bản của TRIZ. Nội dung 40 nguyên tắc đã có trong bài 40 Nguyên tắc sáng tạo cơ bản của Triz trên blog này, theo tài liệu của thầy Phan Dũng.
- Vì sao chọn dự án này
- Bước 1 Xác định người xem và lời hứa
- Bước 2 Khung kịch bản 3 phút
- Bước 3 Quy tắc viết cho tai
- Bước 4 Dàn ý 41 video
- Kịch bản mẫu video 1 Altshuller
- Kịch bản mẫu video 2 Nguyên tắc phân nhỏ
- Kịch bản mẫu video 23 Biến hại thành lợi
- Bước 5 Sửa và kiểm tra
- Kế hoạch sản xuất
Vì sao chọn dự án này
Một loạt 41 video cùng khuôn là bài tập viết rất tốt cho người mới. Bạn phải viết ngắn (3 phút là khoảng 450 đến 550 tiếng khi đọc thong thả), viết cho người nghe, viết đều tay 41 lần, và giữ một giọng xuyên suốt. Nội dung đã có sẵn nên toàn bộ công sức dồn vào việc viết: chọn ví dụ, xếp thứ tự, gọt câu.
YouTube cho phép Shorts dài tới 3 phút từ tháng 10/2024, với video dọc hoặc vuông. Ba phút đủ cho một nguyên tắc kèm ba ví dụ, và cũng đủ dài để người xem bỏ đi nếu 10 giây đầu nhạt.
Bước 1 Xác định người xem và lời hứa
Áp dụng ba câu hỏi ở bài 1:
- Ai xem? Người đi làm và sinh viên, tò mò về tư duy sáng tạo, chưa nghe tới TRIZ, đang lướt điện thoại.
- Họ đã biết gì? Gần như chưa biết gì. Vậy nên không dùng thuật ngữ khi chưa giải thích, và ví dụ phải là đồ vật ai cũng từng cầm.
- Xem xong họ làm được gì? Nhớ tên một nguyên tắc, nhận ra nó trong đồ vật quanh mình, và thử dùng nó cho một vấn đề của chính họ.
Từ đó viết ra lời hứa của cả loạt trong một câu: “Mỗi video 3 phút, bạn có thêm một cách nghĩ mà các nhà sáng chế đã dùng, kèm ví dụ ngay trong nhà bạn.” Mọi quyết định về sau đều đối chiếu với câu này. Một ví dụ về luyện kim nghe rất chuyên môn nhưng không nằm “trong nhà bạn” thì bỏ.
Bước 2 Khung kịch bản 3 phút
Bốn mươi video nguyên tắc dùng chung một khung. Người xem quen khuôn thì dễ theo, còn bạn không phải nghĩ lại cấu trúc mỗi lần.
| Thời gian | Phần | Việc cần làm | Số tiếng |
|---|---|---|---|
| 0:00 đến 0:10 | Câu mở | Một câu hỏi hoặc một điều lạ về đồ vật quen thuộc. Chưa nhắc tên nguyên tắc | 25 đến 30 |
| 0:10 đến 0:40 | Phát biểu | Tên và số thứ tự nguyên tắc, nói lại bằng lời thường trong một hai câu | 70 đến 80 |
| 0:40 đến 2:00 | Ba ví dụ | Đi từ gần đến xa: đồ vật trong nhà, một sản phẩm hoặc công trình, một lĩnh vực không phải kỹ thuật | 200 đến 230 |
| 2:00 đến 2:40 | Đến lượt bạn | Một câu hỏi gợi ý để người xem áp dụng vào việc của mình | 90 đến 100 |
| 2:40 đến 3:00 | Câu chốt | Nhắc lại nguyên tắc trong một câu, hé một câu hỏi của tập sau | 40 đến 50 |
Khung này lấy từ bài 2: câu mở gieo một câu hỏi và chưa trả lời vội, phần phát biểu đưa ý chính lên sớm như kim tự tháp ngược, ba ví dụ là chi tiết cụ thể, và phần cuối nói rõ người xem nên làm gì.
Video số 1 về Altshuller thì khác: nó là một câu chuyện đời người, nên dùng khung kể chuyện với nhân vật, mong muốn, cản trở và thay đổi.
Bước 3 Quy tắc viết cho tai
Người xem không tua lại được từng câu như khi đọc, nên lời thoại video có luật riêng:
- Câu ngắn. Phần lớn câu dưới 15 tiếng. Câu dài thì cắt đôi.
- Mỗi câu một ý, ý chính nằm cuối câu, nơi giọng đọc nhấn tự nhiên.
- Lặp lại tên nguyên tắc ít nhất ba lần trong video. Trên giấy thì thừa, qua tai thì cần.
- Làm tròn con số. “Khoảng hai trăm nghìn bằng sáng chế”, không phải “hai trăm nghìn không trăm năm mươi”.
- Tránh từ khó đọc và từ đồng âm dễ nhầm. Đọc to từng câu, câu nào vấp lưỡi thì viết lại.
- Viết kèm hình. Mỗi đoạn lời ghi rõ hình nào hiện trên màn hình. Thứ gì hình đã cho thấy thì lời không cần tả lại.
- Dùng “bạn”. Nói với một người, không nói với “các bạn khán giả”.
Và áp dụng bài 3: không mở bằng “Xin chào các bạn, hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu”, không kết bằng “Hy vọng video hữu ích”. Mười giây đầu là thứ đắt nhất của video, đừng tiêu vào lời chào.
Bước 4 Dàn ý 41 video
Tên nguyên tắc giữ theo cách dịch của thầy Phan Dũng. Mỗi dòng gồm câu mở và ví dụ chính, hai ví dụ còn lại bổ sung khi viết từng tập.
| Video | Nguyên tắc | Câu mở | Ví dụ chính |
|---|---|---|---|
| 1 | Altshuller và kỹ năng sáng tạo | Sáng tạo là trời cho, hay học được như học bơi? | Câu chuyện đời Altshuller, 40 thủ thuật, ma trận mâu thuẫn |
| 2 | 1. Phân nhỏ | Vì sao thanh sô-cô-la có rãnh? | Thanh sô-cô-la, rèm sáo, trả góp |
| 3 | 2. Tách khỏi | Vì sao cục nóng điều hòa nằm ngoài nhà? | Điều hòa hai cục, tai nghe chống ồn |
| 4 | 3. Phẩm chất cục bộ | Vì sao bút chì gắn tẩy ở đuôi? | Bút chì có tẩy, bàn chải có vùng lông cứng mềm |
| 5 | 4. Phản đối xứng | Vì sao phích cắm ba chấu không cắm ngược được? | Phích cắm, kéo cho người thuận tay trái |
| 6 | 5. Kết hợp | Ai nghĩ ra cà phê ba trong một? | Cà phê hòa tan, bút nhiều ruột, xe đạp đôi |
| 7 | 6. Vạn năng | Chiếc điện thoại của bạn đã thay thế bao nhiêu món đồ? | Điện thoại thông minh, dao đa năng, ghế sofa giường |
| 8 | 7. Chứa trong | Búp bê Nga dạy gì cho người thiết kế? | Búp bê Matryoshka, ghế nhựa xếp chồng, ăng-ten rút |
| 9 | 8. Phản trọng lượng | Vì sao thang máy cần một khối sắt đi ngược chiều? | Đối trọng thang máy, áo phao, khinh khí cầu |
| 10 | 9. Gây ứng suất sơ bộ | Vì sao phải lên dây cót trước khi đồng hồ chạy? | Dây cót, cây cung, bê tông dự ứng lực |
| 11 | 10. Thực hiện sơ bộ | Ai đã đục lỗ sẵn trên tờ tem? | Tem có răng cưa, mì ăn liền, đồ nội thất lắp ráp |
| 12 | 11. Dự phòng | Vì sao xe hơi chở theo một cái lốp không dùng tới? | Lốp dự phòng, cầu chì, túi khí |
| 13 | 12. Đẳng thế | Tàu thủy leo qua núi bằng cách nào? | Âu thuyền kênh đào Panama, hầm sửa gầm xe |
| 14 | 13. Đảo ngược | Chạy mãi mà không đi đâu cả, để làm gì? | Máy chạy bộ, thang cuốn, sushi băng chuyền |
| 15 | 14. Cầu tròn hóa | Vì sao vali đời mới có bốn bánh xoay tròn? | Bánh xe vali, đầu bút bi, vòng xuyến giao thông |
| 16 | 15. Linh động | Ai đã bẻ cong chiếc ống hút? | Ống hút gập, ghế xoay chỉnh độ cao, gọng kính gập |
| 17 | 16. Giải thiếu hoặc thừa | Vì sao người đong gạo đổ đầy rồi mới gạt? | Đong đầy rồi gạt, sơn nhúng rồi để ráo |
| 18 | 17. Chuyển sang chiều khác | Hết đất thì đỗ xe ở đâu? | Bãi xe nhiều tầng, giường tầng, mã QR |
| 19 | 18. Sử dụng dao động cơ học | Vì sao điện thoại rung thay vì reo? | Chế độ rung, bàn chải điện, đầm bê tông |
| 20 | 19. Tác động theo chu kỳ | Vì sao đèn xi nhan nhấp nháy chứ không sáng liên tục? | Đèn xi nhan, còi hú, làm việc theo Pomodoro |
| 21 | 20. Liên tục tác động có ích | Vì sao băng chuyền không bao giờ dừng? | Băng chuyền nhà máy, xe buýt tuyến vòng |
| 22 | 21. Vượt nhanh | Vì sao bóc băng dính cá nhân nên giật thật nhanh? | Bóc băng dính, tiêm nhanh, đi qua than hồng |
| 23 | 22. Biến hại thành lợi | Vì sao người ta tiêm mầm bệnh vào người khỏe? | Vắc xin, ủ rác thành phân, lấy lửa chặn lửa rừng |
| 24 | 23. Quan hệ phản hồi | Làm sao bồn nước biết lúc nào thì ngừng chảy? | Phao bồn nước, máy lạnh tự ngắt, điểm đánh giá của khách |
| 25 | 24. Sử dụng trung gian | Vì sao không ai bưng nồi nóng bằng tay trần? | Miếng lót nồi, hấp cách thủy, người môi giới |
| 26 | 25. Tự phục vụ | Siêu thị đã bắt bạn làm việc cho họ thế nào? | Siêu thị tự chọn, đồng hồ tự lên dây, cây xăng tự bơm |
| 27 | 26. Sao chép | Vì sao phi công tập lái trong một căn phòng? | Buồng lái mô phỏng, ma-nơ-canh, bản đồ |
| 28 | 27. Rẻ thay cho đắt | Vì sao kim tiêm chỉ dùng một lần rồi bỏ? | Kim tiêm, cốc giấy, khẩu trang y tế |
| 29 | 28. Thay thế sơ đồ cơ học | Chìa khóa biến đi đâu trong khách sạn? | Thẻ từ, vòi nước cảm ứng, bếp từ |
| 30 | 29. Sử dụng kết cấu khí và lỏng | Vì sao một người nâng được cả chiếc ô tô? | Kích thủy lực, đệm hơi, túi khí bọc hàng |
| 31 | 30. Sử dụng vỏ dẻo và màng mỏng | Tấm ni lông mỏng làm được gì cho cả một vườn rau? | Nhà màng, màng bọc thực phẩm, miếng dán màn hình |
| 32 | 31. Sử dụng vật liệu nhiều lỗ | Vì sao miếng rửa bát toàn lỗ là lỗ? | Bọt biển, túi trà lọc, gạch lỗ |
| 33 | 32. Thay đổi màu sắc | Vì sao công nhân làm đường mặc áo cam? | Áo phản quang, giấy quỳ, kính đổi màu |
| 34 | 33. Đồng nhất | Vì sao kem được đựng trong chiếc ốc quế? | Ốc quế, chỉ khâu tự tiêu |
| 35 | 34. Phân hủy hoặc tái sinh các phần | Vỏ viên thuốc con nhộng đi đâu sau khi uống? | Vỏ nang thuốc, tên lửa nhiều tầng, bút chì bấm |
| 36 | 35. Thay đổi các thông số hóa lý | Vì sao sữa được làm thành bột? | Sữa bột, gas hóa lỏng, xà phòng nước |
| 37 | 36. Sử dụng chuyển pha | Vì sao viên đá giữ lạnh lâu hơn nước lạnh? | Đá lạnh, đá khô, nồi hấp |
| 38 | 37. Sử dụng sự nở nhiệt | Vì sao đường ray phải chừa khe hở? | Khe hở đường ray, nhiệt kế, rơ le ấm siêu tốc |
| 39 | 38. Sử dụng chất oxy hóa mạnh | Vì sao thợ hàn mang theo một bình oxy? | Hàn cắt bằng oxy, oxy già sát trùng, ozon xử lý nước |
| 40 | 39. Thay đổi độ trơ | Vì sao gói bim bim phồng căng? | Gói snack bơm nitơ, đóng gói chân không, bóng đèn sợi đốt |
| 41 | 40. Sử dụng vật liệu hợp thành composit | Vì sao bê tông cần cốt thép? | Bê tông cốt thép, vợt sợi carbon, vách đất trộn rơm |
Vài nhận xét khi nhìn cả bảng, cũng là lúc biên tập cả loạt:
- Câu mở nào cũng là câu hỏi “vì sao”. Giữ như vậy cho 10 tập đầu để tạo dấu ấn, sau đó nên đổi kiểu ở một số tập (một cảnh, một con số, một thử thách) để người theo dõi lâu không thấy nhàm.
- Các nguyên tắc từ 35 đến 39 nặng về vật lý và hóa học. Đây là những tập khó viết nhất cho người xem phổ thông, nên viết sau cùng, khi tay đã quen.
- Tập cuối nên dành 20 giây điểm lại cả loạt và mời người xem kể nguyên tắc họ dùng nhiều nhất.
Kịch bản mẫu video 1 Altshuller
Cột trái là hình, cột phải là lời đọc. Khoảng 440 tiếng, đọc thong thả vừa kín 3 phút.
| Hình | Lời |
|---|---|
| Ảnh đen trắng một trại giam phủ tuyết | Năm 1950, một kỹ sư trẻ người Liên Xô bị kết án hai mươi lăm năm tù. Tội của anh bắt nguồn từ một lá thư. |
| Chữ: Genrich Altshuller, 1926 đến 1998 | Anh tên là Genrich Altshuller. Và lá thư ấy bàn về một chuyện tưởng chừng vô hại: cách người ta sáng chế. |
| Hình vẽ cậu học sinh bên bản vẽ | Altshuller có sáng chế đầu tay từ khi còn đi học. Lớn lên, anh làm ở phòng sáng chế của hải quân, ngày ngày đọc hồ sơ của những người đi trước. |
| Chồng hồ sơ cao dần | Đọc nhiều, anh thấy một điều lạ. Các sáng chế thuộc những ngành rất xa nhau lại giải bài toán theo cùng một kiểu. |
| Hình bóng đèn có dấu hỏi | Lúc ấy ai cũng tin sáng tạo là chuyện trời cho. Cứ thử, cứ sai, rồi chờ một ngày ý tưởng lóe lên. Altshuller thì nghĩ khác. Nếu lời giải lặp lại, hẳn phải có quy luật. Mà đã có quy luật thì dạy được. |
| Lá thư, con dấu đỏ | Năm 1948, anh cùng một người bạn viết thư gửi Stalin, phê bình cách đất nước làm sáng chế. Hai năm sau, anh bị bắt. |
| Trại Vorkuta, người tù ngồi quanh nhau | Trong trại, anh gặp các giáo sư, kỹ sư cũng đang bị giam. Anh xin họ dạy cho mình. Nhà tù thành trường đại học của anh. |
| Cổng trại mở, năm 1954 | Stalin qua đời, Altshuller được trả tự do. Anh quay lại ngay với việc dang dở. |
| Số 200.000 chạy trên nền hồ sơ | Ông và các cộng sự rà soát khoảng hai trăm nghìn bằng sáng chế, chọn ra vài chục nghìn cái có lời giải thật sự mới để mổ xẻ. |
| Lưới 40 ô sáng dần | Kết quả là bốn mươi thủ thuật sáng tạo cơ bản. Bốn mươi cách nghĩ mà các nhà sáng chế dùng đi dùng lại, dù chính họ không gọi được tên. |
| Chữ TRIZ và nghĩa tiếng Việt | Ông gọi lý thuyết của mình là TRIZ, viết tắt tiếng Nga của Lý thuyết giải các bài toán sáng chế. |
| Hai mũi tên ngược chiều: bền hơn, nhẹ hơn | Ý lõi của TRIZ nằm ở chữ mâu thuẫn. Muốn bền hơn thì phải nặng hơn. Muốn nhanh hơn thì tốn hơn. Người thường chọn một bên và chịu thiệt bên kia. Nhà sáng chế tìm cách được cả hai, và bốn mươi thủ thuật là bốn mươi lối đi quen để làm việc đó. |
| Bìa sách khoa học viễn tưởng | Altshuller còn viết truyện khoa học viễn tưởng dưới bút danh Altov. Và ông dạy TRIZ cho cả trẻ em, vì tin rằng ai cũng học sáng tạo được. |
| Ảnh lớp học ở Việt Nam | Ở Việt Nam, thầy Phan Dũng, học trò trực tiếp của Altshuller, đã mang môn học này về giảng dạy từ nhiều chục năm trước. |
| Lưới 40 ô, ô số 1 nhấp nháy | Bốn mươi tập tới, mỗi tập một thủ thuật, kèm ví dụ ngay trong nhà bạn. Tập sau, ta bắt đầu bằng một câu hỏi: vì sao thanh sô-cô-la lại có rãnh? |
Các chi tiết tiểu sử (năm sinh, năm bị bắt, số bằng sáng chế đã rà soát) được nhiều tài liệu về TRIZ ghi lại nhưng đôi chỗ chênh nhau giữa các nguồn. Trước khi thu âm, hãy đối chiếu với ít nhất hai nguồn, ví dụ sách của thầy Phan Dũng và trang của quỹ Altshuller (altshuller.ru).
Kịch bản mẫu video 2 Nguyên tắc phân nhỏ
Theo đúng khung 3 phút. Lời đọc khoảng 330 tiếng, ngắn hơn mức trần của khung để chừa chỗ cho tiếng động, khoảng lặng và những đoạn chỉ có hình. Nếu quay thử thấy hụt giờ, thêm một ví dụ chứ đừng kéo dài câu.
| Thời gian | Hình | Lời |
|---|---|---|
| 0:00 | Cận cảnh tay bẻ thanh sô-cô-la, tiếng “tách” | Vì sao thanh sô-cô-la lại có rãnh? Chắc chắn không phải để cho đẹp. |
| 0:10 | Chữ: Nguyên tắc 1, Phân nhỏ | Đây là thủ thuật đầu tiên trong bốn mươi thủ thuật sáng tạo của TRIZ: nguyên tắc phân nhỏ. Nói gọn là thế này. Khi một thứ quá to, quá cứng, quá nặng để xử lý, hãy chia nó thành nhiều phần nhỏ. |
| 0:25 | Thanh sô-cô-la tách thành ô | Thanh sô-cô-la liền một khối thì khó bẻ, khó chia, ăn dở khó cất. Có rãnh rồi, bạn bẻ đúng một ô, chia cho bạn bè đều nhau, phần còn lại vẫn gọn. Người làm kẹo đã phân nhỏ nó giúp bạn từ trong khuôn. |
| 0:50 | Rèm sáo xoay lá | Ví dụ thứ hai treo ngay cửa sổ. Tấm rèm liền chỉ có hai trạng thái: kéo ra hoặc đóng lại. Rèm sáo cắt tấm rèm thành hàng chục lá nhỏ. Xoay nhẹ là bạn chỉnh được ánh sáng theo ý, nhiều hay ít tùy thích. |
| 1:15 | Đoàn tàu với các toa | Ra khỏi nhà, hãy nhìn đoàn tàu hỏa. Nó là một chuỗi toa nối nhau, chứ không ai đóng một khối dài cả trăm mét. Hỏng toa nào thay toa đó. Cần chở thêm thì nối thêm. |
| 1:35 | Hóa đơn chia 12 kỳ | Phân nhỏ còn dùng được cho thứ không sờ thấy. Một món tiền lớn chia thành mười hai kỳ trả góp. Một cuốn sách dày chia thành các chương. Một mục tiêu cả năm chia thành việc của từng tuần. |
| 2:00 | Màn hình ghi: “Việc gì của bạn đang quá to?” | Giờ đến lượt bạn. Hãy nghĩ tới một việc bạn đang ngại vì nó to quá. Dọn cả căn nhà. Viết một bản báo cáo dài. Học một ngoại ngữ. Rồi hỏi: nếu chia nó ra, phần nhỏ nhất mình làm được ngay hôm nay là gì? Một ngăn kéo. Một trang. Năm từ mới. |
| 2:30 | Tay bẻ một ô sô-cô-la | Bạn không cần nuốt cả thanh sô-cô-la một lúc. Bẻ một ô thôi. |
| 2:40 | Chữ: Phân nhỏ. Lưới 40 ô, ô 1 đã sáng | Nguyên tắc phân nhỏ: thứ gì quá lớn thì chia ra. Tập sau là một câu hỏi về mùa hè. Cái điều hòa nhà bạn, vì sao phần ồn và nóng nhất của nó lại nằm ngoài ban công? |
Để ý mấy lựa chọn khi viết:
- Tên nguyên tắc xuất hiện bốn lần, ở đầu, giữa và cuối.
- Ba ví dụ đi từ thứ cầm trên tay (sô-cô-la), tới thứ trong nhà (rèm), tới thứ ngoài đường (tàu hỏa), rồi mới sang thứ trừu tượng (tiền, mục tiêu).
- Hình ảnh mở đầu quay lại ở phút 2:30. Mở và kết bằng cùng một hình khiến video có cảm giác trọn vẹn.
- Câu cuối gieo câu hỏi của tập sau mà không trả lời.
Kịch bản mẫu video 23 Biến hại thành lợi
Một tập ở giữa loạt, đổi kiểu câu mở cho đỡ lặp. Lời đọc khoảng 350 tiếng.
| Thời gian | Hình | Lời |
|---|---|---|
| 0:00 | Kim tiêm chạm vào bắp tay em bé | Mỗi năm, hàng trăm triệu đứa trẻ khỏe mạnh được người lớn cố ý đưa mầm bệnh vào người. Và chúng ta gọi đó là chăm sóc. |
| 0:12 | Chữ: Nguyên tắc 22, Biến hại thành lợi | Đây là thủ thuật số hai mươi hai của TRIZ: biến hại thành lợi. Thứ đang gây hại không nhất thiết phải vứt đi. Hãy hỏi xem nó có thể làm việc gì cho mình. |
| 0:30 | Hoạt hình: mầm bệnh yếu, cơ thể tạo kháng thể | Vắc xin là ví dụ đẹp nhất. Mầm bệnh đã bị làm yếu hoặc bất hoạt không đủ sức gây bệnh, nhưng đủ để cơ thể tập nhận mặt kẻ thù. Cái hại được dùng liều nhỏ để chặn cái hại lớn. |
| 0:55 | Thùng ủ rác bếp, đất tơi | Ví dụ thứ hai ở ngay góc bếp. Vỏ rau, bã cà phê để lâu thì bốc mùi, là rác. Cho vào thùng ủ vài tuần, chúng thành phân bón cho chậu cây ngoài ban công. Cùng một thứ, chỉ khác chỗ đặt nó. |
| 1:20 | Lính cứu hỏa đốt một dải rừng có kiểm soát | Ví dụ thứ ba nghe như chuyện ngược đời. Khi cháy rừng lan rộng, lính cứu hỏa có lúc phải tự tay đốt. Họ đốt trước một dải cây trên đường đi của đám cháy. Lửa lớn tràn tới nơi thì hết thứ để cháy và tự tắt. Lấy lửa chặn lửa. |
| 1:45 | Trang đánh giá một sao của khách hàng | Ngoài kỹ thuật cũng vậy. Một lời chê gay gắt của khách là thứ không ai muốn nhận. Nhưng nó cho bạn biết chính xác chỗ cần sửa, miễn phí, điều mà khách hài lòng không bao giờ nói. |
| 2:05 | Màn hình ghi: “Cái gì đang làm phiền bạn?” | Đến lượt bạn. Hãy chọn một thứ đang làm phiền bạn. Một giờ kẹt xe mỗi chiều. Một lỗi cứ lặp đi lặp lại. Một người hay bắt bẻ trong nhóm. Rồi hỏi một câu khác đi: thứ này làm được việc gì có ích? Một giờ kẹt xe là một giờ nghe sách nói. Người hay bắt bẻ là người soát lỗi giỏi nhất nhóm. |
| 2:40 | Chữ: Biến hại thành lợi. Lưới 40 ô, ô 22 sáng | Biến hại thành lợi: trước khi bỏ đi một thứ có hại, hãy thử giao việc cho nó. Tập sau: cái bồn nước trên mái nhà bạn không có mắt, vậy làm sao nó biết lúc nào thì ngừng bơm? |
Con số “hàng trăm triệu” ở câu mở cần được kiểm tra với số liệu tiêm chủng của WHO và UNICEF trước khi dùng. Nếu không tìm được con số chắc chắn, đổi thành “rất nhiều đứa trẻ”. Một câu mở gây sốc mà sai số liệu sẽ làm hỏng uy tín của cả loạt.
Bước 5 Sửa và kiểm tra
Mỗi kịch bản đi qua bảng kiểm này trước khi thu:
- Đọc to và bấm giờ. Quá 3 phút thì cắt ví dụ yếu nhất, đừng đọc nhanh lên.
- Mười giây đầu. Che phần còn lại, chỉ đọc câu mở. Người lạ có muốn nghe tiếp không?
- Phép thử tắt tiếng. Chỉ nhìn cột hình, có đoán được tập này nói gì không?
- Phép thử nhắm mắt. Chỉ nghe lời, có hiểu trọn không?
- Một ý. Xem xong, người xem nhắc lại được nguyên tắc bằng một câu chứ?
- Kiểm chứng. Mọi tên riêng, năm tháng, con số, cơ chế kỹ thuật đều đã đối chiếu nguồn. Ví dụ nào bạn không chắc về mặt kỹ thuật thì thay bằng ví dụ bạn chắc.
- Soát giọng AI. Xóa các câu chốt triết lý, các bộ ba theo quán tính, các câu “không chỉ, mà còn” như đã nói ở bài 3.
- Ghi nguồn. Phần mô tả video ghi rõ nội dung dựa trên TRIZ của Altshuller và tài liệu của thầy Phan Dũng, kèm nguồn hình ảnh, nhạc.
Kế hoạch sản xuất
Viết theo lô nhanh và đều giọng hơn viết từng tập.
| Tuần | Việc | Kết quả |
|---|---|---|
| 1 | Viết và quay thử video 1 và 2. Đăng, xem người xem rời đi ở giây nào | Khung kịch bản được chỉnh theo số liệu thật |
| 2 và 3 | Viết lô 1: nguyên tắc 2 đến 14 (các nguyên tắc dễ hình dung) | 13 kịch bản đã sửa hai vòng |
| 4 và 5 | Viết lô 2: nguyên tắc 15 đến 27 | 13 kịch bản |
| 6 và 7 | Viết lô 3: nguyên tắc 28 đến 40 (khó hơn, nhiều vật lý hóa học) | 13 kịch bản |
| Song song | Mỗi tuần quay và đăng 3 đến 4 tập đã viết xong | Cả loạt đăng hết trong khoảng 3 tháng |
Một file bảng tính đủ để theo dõi: mỗi dòng một tập, các cột là câu mở, ba ví dụ, trạng thái (nháp, đã sửa, đã kiểm chứng, đã thu, đã đăng) và ghi chú sau khi đăng.
Sau khoảng 10 tập, hãy đọc lại tập 2. Nếu thấy muốn viết lại nó, đó là dấu hiệu bạn đã viết tốt hơn, và cũng là mục đích của cả series này.
Đời sống & Tản mạn Viết, Kịch bản, YouTube Shorts, TRIZ, Altshuller, Nguyên tắc sáng tạo cơ bản